Eklem ve kas ağrıları

Özet

Sabah kalkınca eller ve dizler tutuk, merdiven eskisi gibi değil, sebepsiz bir omuz ağrısı başladı... Menopoz geçişindeki kadınların yarısından fazlası eklem veya kas ağrısı bildirir. Çoğu bunu yaşlanmaya ya da "romatizmaya" bağlar ve menopozla ilişkilendirmez. Oysa östrojen kıkırdak, tendon, bağ ve kas dokusunda doğrudan rol oynar ve azalması bu dokuların tümünü etkiler. Son yıllarda bu tablo "menopozun kas-iskelet sendromu" adıyla tanımlanmaya başlandı. Tedavi edilebilir, ama önce menopoz dışı nedenlerin dışlanması gerekir.

Ne oluyor?

Östrojen reseptörleri kas, kıkırdak, tendon ve bağ dokusunda da bulunur. Östrojen azaldığında:

• Eklemler: Kıkırdak metabolizması ve eklem sıvısı etkilenir. Ağrı eşiği düşer. Ağrı sıklıkla simetriktir (iki el, iki diz), sabah tutukluğu kısa sürer, gün içinde açılır.

• Tendon ve bağlar: Kolajen kalitesi düşer. Omuz (donuk omuz), dirsek, topuk tendonu sorunları bu dönemde artar.

• Kas: Kas kütlesi ve gücü yaşla azalır (sarkopeni). Menopoz bu kaybı hızlandırır. Kas kaybı hem ağrıyı hem düşme ve kırık riskini artırır.

• Kemik: Kemik yoğunluğu kaybı bu dönemde hızlanır (Lumia makalesi: Kemik Sağlığı).

• Dolaylı etkiler: Bozuk uyku, ağrı algısını artırır. Kilo artışı yük taşıyan eklemleri zorlar, düşük ruh hali ağrıyı büyütür.

Ne biliyoruz?

• Belirti yaygındır ve menopozla ilişkilidir: Avustralya çalışma grubunda eklem ağrısı bildiriminin perimenopozda ve postmenopozda, premenopoza göre anlamlı biçimde arttığı gösterilmiştir ². Türkiye'de Ankara'daki ilk menopoz merkezine başvuran 1500 kadında da en sık yakınma kas-eklem-kemik ağrısıydı (%82) ⁶. Uluslararası derlemeler, kadınların %50–70'inin bu dönemde kas-iskelet yakınması yaşadığını ve tablonun östrojen kaybının doğrudan etkisiyle açıklanabileceğini bildirir ¹.

• HRT eklem ağrısını hafifletebilir: WHI'nin yalnızca östrojen kolunda, östrojen alan kadınlarda eklem ağrısı sıklığı plaseboya göre küçük ama anlamlı ölçüde düşük bulunmuştur ³. Kılavuzlar HRT'sini eklem ağrısı için tek başına önermez, ancak vazomotor belirtiler için verildiğinde bu yakınmanın da iyileşebileceğini belirtir ⁴.

• Direnç egzersizi en güçlü kanıtlı müdahaledir: Haftada 2–3 gün, büyük kas gruplarını çalıştıran ilerleyici direnç egzersizi kas kütlesini, gücü ve eklem stabilitesini artırır, ağrıyı azaltır ⁵. Kadınlarda orta yaşta bu tür egzersizin yaygınlığı düşüktür. Menopoz, başlamak için en gerekçeli zamandır.

• Ağrı, iltihaplı romatizmayla karıştırılabilir: Romatoid artrit ve benzeri hastalıklar da orta yaşta kadınlarda daha sık başlar. Menopozal ağrı genellikle kısa sabah tutukluğu ve şişliksiz eklem ile seyreder. Uzun tutukluk, şişlik ve sistemik belirtiler ayrı bir değerlendirme gerektirir.

• D vitamini ve tiroid: Her iki eksiklik de yaygın kas-eklem ağrısı yapar ve basit kan testiyle belirlenir.

Bu bilgi ne sağlar?

• Ağrıyı "yaşlanma" diye kabullenme: Özellikle diğer menopoz belirtileriyle birlikte başladıysa, doktoruna belirtileri birlikte anlat.

• Hareket, ağrıya rağmen gereklidir: Kısa süreli ağrı artışı, egzersizi bırakmaya sebep olmamalıdır. Ancak keskin veya şişlikle giden ağrı değerlendirilmelidir. Yürüyüş yeterli olmayacaktır. Direnç ve ağırlık egzersizlerinin bu dönemde özellikle faydası vardır.

• Protein ve uyku: Kas yapımı için yeterli protein ve onarım için yeterli uyku gerekir. Uyku düzeltilmeden ağrıyı yönetmek zordur.

• Kaydet: Ağrının hangi eklemlerde, günün hangi saatinde ve hangi belirtilerle birlikte olduğu, doktorun için değerli bilgidir. Lumia'da eklem ve kas ağrısını ayrı işaretleyebilirsin.

• Ağrı kesiciler: Kısa süreli kullanımı doktoruna danışabilirsin. Uzun süreli düzenli kullanım mide, böbrek ve kalp riskleri taşır.

Kaynaklar

1. Wright VJ ve ark. The musculoskeletal syndrome of menopause. Climacteric. 2024;27(5):466-472.
2. Szoeke CE ve ark. The relationship of reports of aches and joint pains to the menopausal transition. Climacteric. 2008;11(1):55-62.
3. Chlebowski RT ve ark. Estrogen alone and joint symptoms in the Women's Health Initiative randomized trial. Menopause. 2013;20(6):600-608.
4. The Menopause Society. The 2022 Hormone Therapy Position Statement. Menopause. 2022;29(7):767-794.
5. American College of Sports Medicine. Progression models in resistance training for healthy adults. Med Sci Sports Exerc. 2009;41(3):687-708.
6. Neslihan Carda S ve ark. The menopausal age, related factors and climacteric symptoms in Turkish women. Maturitas. 1998;30(1):37-40.

İlgili makaleler

• Menopoz sonrası kemik kaybı ve kırık riski 5 dakikalık okuma
• Menopoz kilo aldırır mı? 5 dakikalık okuma
• Uyku neden bozulur? 5 dakikalık okuma
• Hormon tedavisi (HRT) nedir? 6 dakikalık okuma