Cinsel istekte azalma

Özet

Cinsel istekte azalmaya menopoz geçişinde sık rastlanır ve sebepler genelde çok boyutludor. Hormonlar rol oynar, doğru ama ağrılı ilişki, yorgunluk, uyku, ruh hali, beden algısı, ilişkinin durumu ve bazı ilaçlar çoğu zaman daha büyük paya sahiptir. Bu yüzden "libido hapı" arayışı genellikle yanlış yerden başlar. Doğru sıra; önce ağrı ve kuruluk, sonra uyku ve ruh hali, sonra ilişki ve bağlam olmalıdır. Testosteron gibi hormonal seçenekler ise bunlar ele alındıktan sonra, belirli bir tablo için düşünülmelidir. Elbette doktorunla birlikte.

Ne oluyor?

Kadınlarda cinsel istek, spontan bir dürtüden çok, uyarana ve bağlama verilen bir yanıt olarak işler. Bu, orta yaşta daha da belirginleşir. Menopoz geçişi bu sistemi birkaç yerden etkiler:

• Östrojen azalması: Vajinal kuruluk ve incelme ilişkiyi ağrılı yapar ve ağrı, isteği en güçlü baskılayan etkendir.

• Testosteron: Kadınlarda da üretilir ve istekle ilişkilidir, ancak menopozla aniden düşmez, yaşla yavaşça azalır. Kan düzeyi ve cinsel istek arasında doğrudan ve güvenilir bir ilişki görülmez.

• Yorgunluk ve uyku: Bölünmüş uyku ve gündüz yorgunluğu, cinselliği en kolay vazgeçilen etkinlik haline getirir.

• Ruh hali: Depresif belirtiler isteği düşürür. Bazı antidepresanlar da aynı etkiyi yapar.

• Beden algısı ve ilişki: Vücut değişimi, partnerle iletişim, ilişkinin yaşı ve rutini, bakım yükü. Bunlar hormonlardan bağımsız ama en az onlar kadar belirleyicidir.

• Partnerin sağlığı: Aynı yaş grubunda erkek partnerlerde erektil sorunlar sıktır ve çiftin cinselliğini etkiler.

Ne biliyoruz?

• Önce GSM tedavisi: Ağrılı ilişkinin giderilmesi, isteğin geri gelmesinin çoğu zaman ön koşuludur. Vajinal östrojen ve nemlendiriciler bu süreçteki ilk basamaktır ⁵.

• Testosteronun yeri sınırlı ve tanımlıdır: Uluslararası konsensüs, testosteronun yalnızca postmenopozal kadınlarda, hipoaktif cinsel istek bozukluğu (HSDD) için, diğer nedenler dışlandıktan sonra düşünülebileceğini belirtir. Kadınlara özgü ruhsatlı ürünler yalnızca birkaç ülkede bulunduğundan (İngiltere'de 2025'te bir kadın testosteron kremi ruhsatlanmıştır) çoğu yerde erkek ürünlerinin düşük dozda, ruhsat dışı kullanımı söz konusudur ve düzenli kan düzeyi izlemi gerekir ¹. Meta-analizde testosteron, tatmin edici cinsel ilişki sıklığını ve isteği plaseboya göre anlamlı biçimde artırmış, ağızdan formlar kan yağlarını olumsuz etkilediği için cilt yolu tercih edilmiştir ^{2 6}.

• Testosteron "enerji" veya "ruh hali" için verilmez: Kanıt yalnızca cinsel istek için vardır; bilişsel işlev, kemik, kas veya genel iyilik hali için önerilmez ¹.

• Sistemik HRT isteği dolaylı iyileştirebilir: Uyku, sıcak basması ve vajinal belirtiler düzeldiğinde istek genellikle artar. HRT'nin doğrudan libido etkisi sınırlıdır ³. NICE, HRT'nin cinsel işlevi iyileştirmediği durumlarda testosteron eklenmesinin değerlendirilebileceğini belirtir ⁴.

• Psikoseksüel yaklaşımlar etkilidir: Cinsel terapi, çift terapisi ve bilinçli farkındalık temelli programlar, istek kaybında randomize çalışmalarda etkinlik göstermiştir. İlaçtan bağımsız ya da ilaçla birlikte kullanılır ⁴.

• İlaç etkisi sık atlanır: SSRI'lar, bazı tansiyon ilaçları ve hormonal doğum kontrol yöntemleri isteği düşürebilir. Doktorunla gözden geçirmek basit bir ilk adım olabilir.

Bu bilgi ne sağlar?

• Sırayı doğru kur: Ağrı varsa önce ağrı. Uykusuzsan önce uyku. Çökkünlük varsa önce ruh hali. Bunlar düzelmeden istekte değişiklik beklemek gerçekçi değildir.

• Konuş: Partnerle, mümkünse doktorla. İstek kaybı utanılacak bir şey değil, sık ve ele alınabilir bir durumdur. Lumia'da cinsel isteği bir belirti olarak kaydetmek, konuyu doktoruna açmayı kolaylaştırabilir.

• Tanımı gözden geçir: Spontan istek azalsa da uyarana yanıt olarak gelen istek sürebilir. Cinselliğin "önce istek, sonra eylem" sırasıyla işlemesi şart değildir.

• Testosteron konusunda gerçekçi ol: Belirli bir tablo için, belirli koşullarla, izlenerek kullanılabilir. Tükürük testine dayalı "hormon dengeleme" ve kontrolsüz kremler önerilmez. Türkiye'de kadınlara özgü ruhsatlı bir testosteron ürünü bulunmadığından kullanım, erkekler için ruhsatlı ürünlerin düşük dozda, ruhsat dışı reçetelenmesi şeklindedir. Reçete ve erişim koşulları zaman içinde değişebilir. Bu seçeneğin senin için uygun olup olmadığını ve nasıl temin edileceğini doktorun belirler.

Kaynaklar

1. Davis SR ve ark. Global Consensus Position Statement on the Use of Testosterone Therapy for Women. J Clin Endocrinol Metab. 2019;104(10):4660-4666.
2. Islam RM ve ark. Safety and efficacy of testosterone for women: systematic review and meta-analysis. Lancet Diabetes Endocrinol. 2019;7(10):754-766.
3. The Menopause Society. The 2022 Hormone Therapy Position Statement. Menopause. 2022;29(7):767-794.
4. NICE. Menopause: identification and management (NG23). 2015; güncelleme Kasım 2024.
5. The Menopause Society. The 2020 Genitourinary Syndrome of Menopause Position Statement. Menopause. 2020;27(9):976-992.
6. Panay N ve ark. International Menopause Society (IMS) recommendations and key messages on women's midlife health and menopause. Climacteric. 2025;28(6):634-656.

İlgili makaleler

• Vajinal kuruluk ve idrar yolu belirtileri 5 dakikalık okuma
• Kaygı ve çökkünlük: hormonlar mı, hayat mı? 6 dakikalık okuma
• Uyku neden bozulur? 5 dakikalık okuma
• Hormonlar bu dönemde nasıl değişir? 5 dakikalık okuma